Öğrenci ve öğretmenin belirli bir mekân ve zamanda buluşma zorunluluğu olmadan, internet üzerinden eğitim ve bilgiye ulaştıran bir sistem, uzaktan eğitim. Dünyanın saygın üniversitelerine ulaşabilme fırsatı sunan sistemle sertifika almak mümkün.
25 yıl önce CERN’de çalışan Tim Bernes Lee, interneti yani World Wide Web’i (www) keşfetti. Sistemin bu kadar talep göreceğini öngöremese de 2000’lerde dünya nüfusunun yüzde 5’i internet kullanır hale geldi. Bugün dünya nüfusunun yüzde 40’ı internet kullanıyor. Tim Bernes Lee, internetin yaygın kullanım alanlarından biri olan eğitime dikkat çekiyor ve iddialı bir tezi var: 20 yıl içinde üniversitelerdeki bölümlerin yarısına yakını kapanarak uzaktan eğitime geçilecek.
Uzaktan eğitim, öğrenci ve öğretmenin belirli bir mekân ve zamanda buluşma zorunluluğu olmadan, internet üzerinden eğitime ve bilgiye ulaştığı bir sistem. Zaman gözetmemekten kasıt tekrar tekrar aynı derslere ulaşabilme özgürlüğü. Bu da uzaktan eğitim sisteminin tamamen öğrenci merkezli olduğunu gösteriyor. Uzaktan eğitim ile fırsat eşitliğinin zamanla tüm dünyada sağlanacağı öngörülüyor. Uzaktan eğitimde öğrencinin tek ihtiyacı olan disiplin ve kendini motive edebiliyor olması.
Üniversite hayaldi, şimdi yüksek lisansa hazırlanıyor
Tuğba Yalılı, uzaktan eğitim sisteminden yararlanarak yüksek lisans başvurusu yapabilen kişilerden biri. 28 Şubat mağduru olan Yalılı, zorunlu olarak uzaktan eğitime başlamış. Süreci şöyle anlatıyor: “Eğitimim devam etmese de hayat akışım devam etti. Evlendim, bir çocuğum var ve yedi yıldır çalışıyorum. Uzaktan eğitimden haberdar olunca yeniden üniversite sınavına girdim. Beykent Üniversitesi Yönetim Bilişim Sistemleri bölümünü kazandım. Dördüncü sınıftayım. Uzaktan eğitim imkânı olmasaydı kesinlikle üniversitede okumayı düşünemezdim. Çünkü buna ne zamanım var ne de mekân değiştirme lüksüm... Bu sistemle geç de olsa fırsat eşitliğini yakaladığımı düşünüyorum.”
Raffaello Sanzio’nun resmettiği Atina Okulu isimli tabloda sahnede zamanın bilgeleri vardır. İlimlerinin peşinde sayısız coğrafyaya giden kişiler... Günümüzde ise mesafeleri kaldıran, bize dünyanın en iyi eğitim kurumları na ve bilim adamlarına ulaştıran bir sistem, uzaktan eğitim.
“Oğlumla ders çalıştım”
45 yaşındaki esnaf Sabahattin Malçok’a yıllar sonra üniversite sınavına girmeyi düşündüren uzaktan eğitim sistemi olmuş. İlkokul mezunu Malçok, erken atıldığı iş hayatı sürecinde aklından daima, “En azından liseyi bitirseydim” diye geçirdiğini söylüyor: “Ne zaman uzaktan eğitimle ortaöğrenim ve liseyi bitirme imkânı doğdu, hemen kayıt oldum. İlköğretim öğrencisi olan oğlumla birlikte düzenli olarak ders çalıştım. Ve liseden mezun oldum. Şimdi yine uzaktan eğitimle üniversite için hayal kurmaktan kendimi alamıyorum. Bu imkânla ben bu kadarını başardım, yeni nesiller daha uzak ülkelere ulaşabilir.” Tek eksiğinin yabancı dil olduğunu belirten Malçok, “Yabancı bir üniversitenin yayınlarını düzenli olarak izlemek isterdim.” diyor.
Coğrafi engelleri ve sınıf farkını kaldıran uzaktan eğitim, dünyanın saygın üniversitelerine ulaşabilmenin rahatlığını ve avantajını sunuyor. MIT, Stanford, Harvard ve Yale gibi üniversitelerden uzaktan eğitimle ders hatta sertifika almak mümkün. Bu üniversiteler de sistemi destekliyor. Her geçen gün artan ilgiyle de uzaktan eğitim sistemi hem gelişiyor hem de yaygınlaşıyor. MIT’de verilen ilk uzaktan eğitim kapsamındaki derse, 162 ülkeden 155 bin öğrenci katılmıştı. Bu rakam MIT’nin 150 yıllık tarihindeki tüm mezunlarından daha fazlaydı. 7 bin 200 öğrenci bu dersi aldı ve MIT’nin zorluğuyla ünlü olan bu dersi geçti. Normal koşullarda bu sayıya 40 sene boyunca ulaşılabilirdi.
Stanford Üniversitesi’nde örgün eğitimle 200 öğrenciye “Yapay Zekâ’ya Giriş” dersi veren Profesör Peter Norvig’in, aynı dersi uzaktan eğitime ilk açtığında 209 ülkeden 160 öğrencisi olmuş. Norvig, örgün eğitimin 14. yüzyıl dersliklerindekiyle aynı teknolojiyi kullandığını, ders kitabı, kürsüde duran bilge, arka sıralarda uyuyan adama kadar her şeyin aynı olduğunu söylüyor. Profesör, artık eski sistemden vazgeçilmesi gerektiğini düşünüyor. Bu öğrenme modelini üniversite ve lisede uygulayan tanınmış Amerikan üniversiteleri gibi, Çin’in Tsinghua Üniversitesi’nden, Moğolistan Ulusal Üniversitesi’ne kadar dünyada birçok üniversite de uyguluyor.
Uzaktan eğitime nasıl kayıt olunur?
Türkiye’de de birçok üniversitede uzaktan eğitim imkânı var. Önlisans, lisans ya da yüksek lisansa yönelik uzaktan eğitim alabilmek için örgün eğitim kayıt şartlarıyla aynı yollar izleniyor. Yani ÖSYM sınavlarına girmek ve yeterli taban puanı almalı. Bunun dışında halihazırda bir üniversitede lisans öğrencisiyseniz ya da lisans diplomasına sahipseniz, sınavsız ikinci üniversite olarak İstanbul Üniversitesi, Anadolu Üniversitesi ve Atatürk Üniversitesi’nin açılan bölümlerinde uzaktan eğitim almak mümkün. Sosyoloji, tarih, uluslararası ilişkiler, felsefe gibi bir laboratuvar ortamı gerektirmeyen bölümler şimdilik en popülerleri. Ayrıca örgün eğitime yatay geçiş imkânı da var. Bunun yanında Kazakistan’daki Ahmet Yesevi Üniversitesi’nde de uzaktan eğitim alınabiliyor. Türkiye’de 50’nin üzerinde üniversitede uzaktan eğitim veriliyor. Bunlar arasında İstanbul ve Ankara Üniversitesi gibi köklü kurumlar var. En merak edilen kurumlardan Boğaziçi Üniversitesi ve ODTÜ prestij kaybı endişesiyle bu alanda çalışmalar yapsada uzaktan eğitime mesafeli yaklaşıyor.
İlk uzaktan eğitim mektupla yapıldı
1856 yılında Berlin’de Mektupla Eğitim okulu kuruldu. Telefon tabanlı eğitim programı ise Amerikan Wisconsin Üniversitesi tarafından başlatıldı.
1929 yılında Ohio Hava Okulu farklı bir uzaktan eğitim uyguladı, radyo eğitim yayını yaptı.
Türkiye’de ilk uzaktan eğitim denemesi, 1956 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü tarafından mektupla başlatıldı.
Milli Eğitim Bakanlığı, 1961 yılında Mektupla Öğretim Merkezi kurdu.
Okul Radyosu ve TV okulu örgün eğitime destek vermek için 1980’lerde yayına başladı. Açıköğretim Fakültesi’nin açılması ise 1983 yılında yürürlüğe giren yasayla oldu.
Açıköğretim Lisesi açılışı 1992 yılında oldu. Açık ilköğretim okulu ve elektrik tesisatçılığı sertifikası veren Mesleki ve Teknik Açıköğretim Okulu’nun açılış tarihi ise 1997.
Amerika’da tamamen internet üzerinden sadece kampüs içinde eğitim veren ilk üniversite Jones International 1993 yılında kuruldu. İnternetin evlerde kullanılmaya başlanması ise 1994 yılında oldu.
Türkiye’de ‘Uzaktan Etkileşimli Eğitim’i 1996 yılında Bilkent Üniversitesi, video konferans sistemi kurarak uyguladı. New York’taki hocalar dersleri burada anlattı, Türkiye’den öğrenciler dinleyebildi.
